Haddii heshiiskani uu hirgalo, wuxuu noqon doonaa soo-iibsashadii milateri ee ugu weyneyd uguna hanka weyneyd ee ay Soomaaliya sameyso muddo tobannaan sano ah, iyo weliba dib-u-dhis xooggan oo lagu sameynayo ciidamadeedii cirka oo muddo dheer aanan hawlgelin.

Diyaaradda JF-17, oo ay si wadajir ah u soo saareen dalalka Pakistan iyo Shiinaha, ayaa loo aqoonsan yahay diyaarad dagaal oo jiilka 4.5-aad ah, oo qaban karta hawlgallo kala duwan.

 

Nooca Block III waxa uu si gaar ah ugu qalabaysan yahay raadaarka casriga ah ee AESA, aaladaha hagidda iyo isgaarsiinta duulimaadka ee casriga ah, waxa ayna awood u leedahay in ay qaaddo gantaallada hawada lagula dagaallamo ee ridada dheer. Tani waxay aad uga horreysiisaa diyaaradihii hore ee jiilka saddexaad oo ilaa hadda laga isticmaalo qaybo ka mid ah qaaradda Afrika.

Soomaaliya oo aan lahayn ciidan cir iyo diyaarado dagaal oo joogto ah tan iyo markii ay dhacday dowladdii dhexe sanadkii 1991-kii, helitaanka hubkan waxa uu u noqon doonaa calaamad muujinaysa soo nooleynta awooddii difaaca hawada ee qaranka.

Is-barbar dhigga awoodda hawada ee gobolka

Qiimeyn hore oo lagu sameeyay diyaaradaha dagaalka ee dalalka xubnaha ka ah Bulshada Bariga Afrika (EAC), ayaa muujisay in awoodda hawada ee gobolka ay inta badan ku kooban tahay saddex waddan:

Uganda: Waxay safka hore kaga jirta gobolka, iyadoo adeegsata diyaaradaha Sukhoi Su-30MK2, oo ah diyaarado culculus oo jiilka 4+ ah, lehna masaafo dheer, awood ay ku qaadaan hub culus, iyo nidaamyo raadaar oo horumarsan. Ciidamada cirka ee Uganda ayaa weli ah kuwa ugu awoodda badan isbaheysiga dhexdiisa marka laga hadlayo awoodda dhabta ah ee qalabka.

Kenya: Waxay ku xigtaa Uganda, iyadoo haysata diyaaradaha Northrop F-5 oo la casriyeeyay. Inkastoo naqshad ahaan ay yihiin kuwo duug ah, diyaaradaha Kenya waxay ka faa’iideysteen casriyeyn lagu sameeyay qalabkooda duulimaadka iyo waayo-aragnimo ballaaran oo dhanka hawlgallada ah, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah argagixisada.

 

Tanzania: Waxay haysataa diyaaradaha Chengdu J-7, oo ah madal ku dhisan naqshado hore oo uu sameeyay Midowgii Soofiyeeti. Iyadoo ay u shaqeeyaan ilaalinta hawada iyo doorar dagaal oo kooban, waxaa si ballaaran loo aaminsan yahay in ay ka hooseeyaan tayada Su-30s ama F-5s la casriyeeyay.

Xubnaha kale ee EAC, oo ay ku jiraan Rwanda, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, Koonfurta Suudaan iyo Burundi, ma laha ciidamo cir oo casri ah oo miisaan leh.

Tallaabo wax-ka-beddeli karta saaxadda

Ku soo biiritaanka Soomaaliya ee saaxadan waxa ay noqon doontaa mid isbeddel weyn ku sameysa awoodda gobolka.

Haddii Soomaaliya ay si guul leh u hesho, ayna hawlgeliso 24-ka diyaaradood ee JF-17 Block III, falanqeeyayaasha milaterigu waxa ay aaminsan yihiin in ay markiiba u gudbi karto heerka sare ee ciidamada cirka gobolka.

Marka laga hadlayo teknoolajiyada dhabta ah, raadaarka casriga ah ee AESA iyo qalabka hubka casriga ah ee JF-17 ayaa u badan inay Soomaaliya ka horreysiin doonto diyaaradaha ay haystaan dalalka kale ee gobolka, sababtoo ah diyaaradda JF-17 waa mid casri ah.

 

Si kastaba,sida ay qabaan khubarada milaterigu, awoodda warqadda ku qoran mar walba isuma beddesho awood dhab ah oo goobta dagaalka ka shaqeysa.

Helitaanka diyaaradaha ayaa ah un qayb yar oo ka mid ah dhismaha ciidan cir. Diyaaradaha dagaalka ee casriga ah waxa ay u baahan yihiin duuliyeyaal si heer sare ah u tababaran, farsamoyaqaano dhulka ah, silsilad isku-xiran oo isku-gudbisa qalabka dayactirka, saldhigyo ciidan oo la adkeeyay, iyo miisaaniyad dayactir oo fog.

Soomaaliya waxa ay wali dib-u-dhis ku wadaa hay’adaha qaranka ka dib tobannaan sano oo xasillooni darro ah. Waxaa weli taagan su’aalo ku saabsan in dalku uu awoodo in uu sii wado hawlgelinta diyaaradahan xawliga sare ku socda isaga oo aan taageero xooggan ka helin dibadda.

 

Heshiiska la baahiyay ayaa la sheegay in uu ku jiro xirmooyin tababar iyo taageero isugu jira, balse isku-filnaansho buuxda oo dhanka hawlgalka ah waxa ay Soomaaliya ku qaadan doontaa sanado.

Siyaasadda juqraafi iyo mustaqbalka

Waxaa sidoo kale jira wajiga balaaran ee siyaasadda juqraafiyeed ee gobolka.

 

Barnaamijkan diyaaradaha ee ay taageerayso Pakistan ayaa muujinaya isbeddelka iyo weji-cusub oo ku yimid isbahaysiga difaaca ee Geeska Afrika, halkaas oo ay dalalka Ruushka, Turkiga, Mareykanka iyo waddamada Khaliijka ay horay ugu lahaayeen doorar saameyn ku leh amniga gobolka.

Marka laga soo tago is-barbardhigga waddamada, tallaabada Soomaaliya ayaa ka tarjumaysa isbeddel ka weyn oo socda: dalalka Afrika ayaa maanta si xawli ah u kordhinaya maalgashiga ay ku sameynayaan awoodda hawada, taas oo ay u arkaan in ay tahay qalab muhiim u ah in ay isku difaacaan, isla markaana ah astaan weyn oo muujinaysa madax-bannaanida qaranka.

Muqdisho ahaan, JF-17 ma noqon doonto oo kaliya hanti milateri. Waxay astaan u noqon doontaa soo celinta iyo xaqiijinta awooddii dawladeed ee hawadeeda iyo xeebaheeda waqti ay wali jiraan khataro dhanka amniga ah.

 

Haddaba, in heshiiskani dhameystirmo si rasmi ah, iyo in diyaaraduhu ay noqdaan kuwo si buuxda u hawlgala, ayaa aakhirkii go’aamin doonta haddii tallaabadan ay Soomaaliya qaadayso ay dib u qaabeyn doonto miisaanka awoodda hawada ee Bariga Afrika, ama in ay ahaan doonto uun ciwaan xamaasad leh oo saxaafadda ku ekaada.

FILE PHOTO: A JF-17 Thunder fighter participates in a flying display during the 51st Paris Air Show at Le Bourget airport near

                Paris, June 16, 2015. Picture taken June 16, 2015. REUTERS/Pascal Rossignol//File Photo

XIGASHO:-CAASIMADDA.NET